رهیافت‌های مطالعات دینی

چکیده

چکیده اهل‏بیتعلیهم السلام در آمادسازی فضای علمی برای ورود به عصر غیبت به تربیت گرایش های متفاوت شاگردانشان همت گماشتند. در پی آن دو رویکرد عمدهی نص گرایی و عقل گرایی در پژوهش های حدیثی شکل گرفت. هر دوی این گرایش ها با تأکید بر مرجعیت و هدایت اهل‏بیت علیهم السلام با شرایط غیبت امام ع روبرو شدند. لکن طبیعی است که اثر گذاری هر یک از این دو روش حدیثی در ساحت های مختلف علوم دین با یکدیگر متفاوت است. اهتمام به جامع نگاری و به کارگیری ذوق و هنر در جمع آوری، تبویب و تنویع احادیث از نوآوری های مدرسه حدیثی قم به شمار می‏رود. شکوفایی عقلانیت و کارآمدی نظام فکری ـ فرهنگی اهل‏بیت علیهم السلام در مواجهه با افکار رقیب نیز از شاخصه های مدرسه حدیثی بغداد است. تعامل سازنده و بالنده‏ی این دو مدرسه در سالهای نخستین رویارویی با مسأله‏ی غیبت، نمونه‏ی آشکاری از رشد یافتگی و هوشمندی شاگردان مکتب اهل‏بیت علیهم السلام در مدیریت شرایط بحرانی است؛ هر چند که نمی توان وجود اختلافات و انتقادات جدّی میان آنها را نادیده انگاشت.

چکیده یکی از چاش‌های نو ظهور در حوزة پوشش بانوان، حجاب استایل است؛ برای همین ضروری است که حکم فقهی آن معلوم شود. مقالة حاضر کوشیده است تا با روش توصیفی و تحلیلی و کتابخانه‌ای به بررسی حکم فقهی آن بپردازد. آنچه این تحقیق بدان دست یافته این است حجاب استایل اگر چه به حسب ظاهر دارای حدود و صغور پوشش شرعی است یعنی به جز وجه و کفّین، همة مواضع بدن پوشیده است لکن این نوع پوشش محکوم به حرمت می‌باشد. این حکم با بررسی آیة 31 سورة نور (لاتُبدینَ زینَتَهُنّ إلّا ما ظَهَرَ مِنها) و آیة 33 سورة أحزاب (وَ لاتَبَرّجنَ تَبَرّجَ الجاهِلیَّةِ) و با بررسی مذاق شارع در باب پوشش و مسائل مربوط به رابطة زنان با مردان و بررسی تلازم این نوع پوشش با حرام، به دست آمده است. در این مقاله بعد از بیان مقدّمات، ابتداء به تعریف حجاب استایل و مقوّمات آن پرداخته شده و سپس به بررسی حکم فقهی آن بر اساس مستندات مذکور پرداخته شده است.

چکیده شناسایی ویژگی‏های انسان از دیدگاه قرآن، همواره مورد توجه اندیشمندان اسلامی و به ویژه مفسران بوده است. در قرآن کریم، دو دسته از آیات درصدد تبیین این ویژگی‏ها برآمده‏اند. دسته‏ای از آنها به ثناگویی و ستودن وی پرداخته و گروهی نیز او را نکوهیده اند. از طرفی آیات مذکور گاه با تمثیل هایی بسیار دقیق و فراگیر همراه شده و سیمای واقعی و حقیقی یا ملکوتی انسانها را به نمایش می گذارند. آیه شریفه « وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ کَثِیرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا یَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْیُنٌ لَا یُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا یَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِکَ کَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِکَ هُمُ الْغَافِلُونَ» (اعراف /179). از آیات نکوهشی قران کریم است که این مقاله با استفاده از روش کتابخانه ای و بهره گیری از منابع مکتوب و به ویژه تفاسیر شیعه و سنی در پی تحلیل و پاسخ به شبهات موجود و رازگشایی از تمثیل آن برآمده است. به اعتقاد پژوهشگر، اصالت تأمین لذت برای انسان و نقش قوه دافعه در نیروی جاذبه، ارتباطی با تشبیه انسان گمراه به انعام و چهارپایان ندارد و خصوصیتی به آن نمی بخشد. چنان که عبارت «اولئک کالأنعام » مترتب بر جمله وصفیه است که به تعلیل «لهم قلوب لا یفقهون بها ....» اشاره دارد و به نوعی مستند جهنّمی بودن بسیاری از جنّ و انس است. بر این اساس وجه شبه مذکور، با توجه به سیاق آیه عبارت از فقدان درک است که چهارپایان با انسان های تبهکار در آن مشترک هستند و آیه بر مجرای آیه شریفه«و مثل الّذین کفروا کمثل الّذی ینعق بما لایسمع الاّدعاء و نداء صمّ بکم عمی لایعقلون»²⁴ قابل تحلیل است نه آیه« والّذین کفروا یتمتّعون و یأکلون کما تأکل الأنعام ..»

چکیده برای توسعه احکام شرعی به موضوعات نوظهورراهکارهای متعددی وجود دارد، برخی از آنها به طور مستقیم به نص و الفاظ آن مستند است و برخی دیگر به دلالت مستقیم لفظی مستند نمی­باشند و در راستای تنقیح مناط مورد بهره برداری قرار می­گیرند. در این نوشتار پس از تبیین معنای تنقیح مناط و برخی عناوین مرتبط با آن به نقد و بررسی آرای اصولی که در این راستا شکل گرفته است پرداخته­ شده است.

چکیده آیت­ الله سیدموسی زرآبادی (م­­1313ش) و آیت ­الله شیخ مجتبی قزوینی (م­­1346ش) که از سرزمین قزوین برخاسته­اند، از ارکان مکتب تفکیک خراسان به شمار می­روند. این مکتب قرآن ­شناسانه و دین پژوهانه جدید در حوزه معارف شیعه، بر آن است که معارف دینی را خالی از معارف خارجِ دین به ویژه فلسفه و عرفان عرضه کند. منتقدان این جریان فکری، به ویژه در سه دهه اخیر آن را با دیدگاه­های متفاوت و متعددی مورد نقد قرار داده­اند. از جمله آن نقدها، دیدگاه­ «تداوم شیخیه قزوین در مکتب تفکیک» بوده که به وسیله عبدالحسین شهیدی صالحی (م­1393ش) مطرح شده است. این دیدگاه درصدد اثبات آن است که مکتب تفکیک همان ادامه شیخیه قزوین می باشد که پس از رحلت آیت ­الله زرآبادی به شاگرد وی آیت ­الله شیخ مجتبی قزوینی منتقل گردیده است. نگارنده این مقاله با توجه به اصل تقدّم فهم بر نقد، در بخش نخستین مقاله، تقریری روشن از دیدگاه شهیدی صالحی ارائه کرده و سپس در بخش دوم به نقد آن در دو محور شکلی و محتوایی پرداخته است. آشکار شدن ناسازگاری درونی، خودستیزی و تناقض این دیدگاه از نتایج بررسی آن در فضایی روشمند و منصفانه است.

چکیده از مواردی که در ولایت فقیه محل بحث است سند و دلالت آن توقیع می‌باشد. توقیع شریفی که مرحوم صدوق (رحمه الله علیه) در کتاب اکمال الدین (کمال الدین) از اسحاق بن یعقوب نقل می کند. این توقیع، پاسخ حضرت حجت (علیه السلام) به سوالات اسحاق بن یعقوب می باشد. از حیث سند، این روایت تا اسحاق بن یعقوب تقریباً قطعی است, علامه محقق طهرانی (رحمة الله علیه) می فرماید:« وقتی که بزرگانی مثل مرحوم شیخ طوسی و شیخ طبری و شیخ صدوق (رحمه الله علیم) بدان عمل کردند و در کتاب خود نوشته اند، این موجب قوّت روایت می‌شود و از همه اینها گذشته، این روایت از همان روایات مشهور محسوب می شود که هم به متنش عمل شده و هم شهرت فتوایی دارد، و هم شهرت روایی دارد. صاحب جواهر معتقد است که در عصر غیبت حتماً باید فقیه، عهده دار ولایت امور مسلمین باشد والا بسیاری از امور شیعیان معطل می‌ماند. ایشان از تشکیکات برخی در مورد ولایت فقیه تعجب می‌کند و معتقد است که کسی که قائل به ولایت عامّ فقیه نباشد، اصلاً طعم فقه را نچشیده است.

چکیده بحث مالکیت فکری در سده‌ های اخیر میان متخصصین دانش حقوق خصوصی بسیار پرچالش بوده و گفت ‌وگوهای پرشماری پیرامون آن انجام ‌شده است. اما به ‌لحاظ سابقه کم این بحث در کرسی‌های فقهی و اختلاف بین صاحب ‌نظران، در راستای کشف موضع شریعت اسلام در رابطه با وجود یا عدم این نوع از مالکیت، انجام تحقیقی جامع، مستدل و درعین ‌حال موجز ضروری می‌نمود که با وجود گسترش روزافزون فضای مجازی و قرار گرفتن آثار فکری پدیدآورندگان در دسترس آحاد مردم، مشروعیت مالکیت فکری را بررسی نماید. بدین ‌منظور پژوهش پیش رو که به روش توصیفی تحلیلی، ادله موافقین و مخالفین مالکیت فکری را بررسی کرده نگارش یافت و درنهایت نظر امام ‌خمینی رحمة الله تعالی علیه مبنی ‌بر عدم مشروعیت مالکیت فکری، نزد نگارنده این اثر مصاب دانسته شد.

چکیده

چکیده