رازگشایی از تمثیل آیه شریفه 179 سوره مبارکه اعراف - سیدحسن حسینی‌نژاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

چکیده
شناسایی ویژگی‏های انسان از دیدگاه قرآن، همواره مورد توجه اندیشمندان اسلامی و به ویژه مفسران بوده است. در قرآن کریم، دو دسته از آیات درصدد تبیین این ویژگی‏ها برآمده‏اند. دسته‏ای از آنها به ثناگویی و ستودن وی پرداخته و گروهی نیز او را نکوهیده اند. از طرفی آیات مذکور گاه با تمثیل هایی بسیار دقیق و فراگیر همراه شده و سیمای واقعی و حقیقی یا ملکوتی انسانها را به نمایش می گذارند. آیه شریفه « وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ کَثِیرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا یَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْیُنٌ لَا یُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا یَسْمَعُونَ بِهَا أُولَئِکَ کَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِکَ هُمُ الْغَافِلُونَ» (اعراف /179). از آیات نکوهشی قران کریم است که این مقاله با استفاده از روش کتابخانه ای و بهره گیری از منابع مکتوب و به ویژه تفاسیر شیعه و سنی در پی تحلیل و پاسخ به شبهات موجود و رازگشایی از تمثیل آن برآمده است. به اعتقاد پژوهشگر، اصالت تأمین لذت برای انسان و نقش قوه دافعه در نیروی جاذبه، ارتباطی با تشبیه انسان گمراه به انعام و چهارپایان ندارد و خصوصیتی به آن نمی بخشد. چنان که عبارت «اولئک کالأنعام » مترتب بر جمله وصفیه است که به تعلیل «لهم قلوب لا یفقهون بها ....» اشاره دارد و به نوعی مستند جهنّمی بودن بسیاری از جنّ و انس است. بر این اساس وجه شبه مذکور، با توجه به سیاق آیه عبارت از فقدان درک است که چهارپایان با انسان های تبهکار در آن مشترک هستند و آیه بر مجرای آیه شریفه«و مثل الّذین کفروا کمثل الّذی ینعق بما لایسمع الاّدعاء و نداء صمّ بکم عمی لایعقلون»24 قابل تحلیل است نه آیه« والّذین کفروا یتمتّعون و یأکلون کما تأکل الأنعام ..»

کلیدواژه‌ها